Tarihte Bu Hafta : 25 Ocak – 31 Ocak

25 Ocak 1364: Müttefik Haçlı Ordusu, Sırp Sındığı Zaferi ile kesin bir yenilgiye uğratıldı.

Papa, Türkleri Rumeli’den atma görevini Macar Kralı Layoş’a vermişti. Layoş; Sırbistan, Bosna ve Eflâk devletlerinin ordularını da kumandası altına alarak Edirne yakınlarındaki Sırp Sındığı mevkiinde, Meriç nehri kıyısında konakladı. Bölgeden sorumlu Lala Şahin Paşa, Edirne’de idi. Yanında pek az kuvvet vardı. Bursa’ya pâdişâha haber ulaştırdı. Kendisi de boş durmadı. Bir gece, etrafı kontrol ederken gördü ki, Haçlı ordusu, kazanacakları zaferden emin, eğlence ve işrete dalmış durumdadır. Ertesi gece, Hacı İlbeyi ile birlikte, dört koldan düşmana âni ve çapraz saldırıya geçtiler. Layoş’un askerleri, Türk askerlerinin kılıç çekmelerine bile gerek kalmaksızın, atların ayakları altında ezildi. Kaçmak isteyenler biri birlerini eziyor, ezilmekten kurtulanlar Meriç nehrine atlıyor, sarhoş olduklarından boğuluyorlardı.  Henüz sabah olmadan savaş bitmişti.

25 Ocak 1459:  Osmanlı âlimi, İstanbul’un ilk kadısı,  bâzı kaynaklara göre de ilk belediye başkanı Hızır Bey İstanbul’da vefât etti.

Mezarı Unkapanı İstanbul Mefruşat Çarşısı (İMÇ) bahçesindedir. Doğumu: Eskişehir’in Sivrihisar ilçesi, 1407. Babası, Sivrihisar kadısı olan Celâleddin Efendi’dir. Annesinin, Nasreddin Hoca’nın kızı olduğu iddia edilir. İlk eğitimini babasından aldı. Bursa’da Molla Yegân olarak şöhret bulan Ahmet b. Armağan’ın yanında tahsiline devam etti. Bu arada hocasının kızı ile evlendi. Öğrenim hayatını tamamladıktan sonra Sivrihisar’daki bir medresede müderris olarak göreve başladı. Edirne’de, sonradan Fâtih unvânı ile anılacak olan Sultan İkinci Mehmed Han huzurunda, Mısır veya Suriye’den gelen bir Arap âlimi ile giriştiği tartışmada üstünlük sağlayınca, pâdişah çok memnun oldu. Kürkünü çıkarıp kendisine giydirdi. Sonra da Bursa’daki Çelebi Mehmed Medresesi’ne müderris tâyin etti. Sonra Edirne’de Üç Şerefeli Câmi Medresesi’ne tâyin edildi. Sultan Mehmed Han İstanbul’u fethedip başşehir yapınca,  hemen Hızır Bey’i merkeze getirtip kadı tâyin etti. Hızır Bey şehrin çeşitli meseleleriyle ilgilendi. Adliye, belediye, emniyet ve imar konularında önemli düzenlemeler yaptı. Daha uzan yıllar hizmet verebilecek bir yaşta iken vefât etti. Hızır Bey, Arap ülkelerine gitmeden Arapça öğrenen nâdir Osmanlı âlimlerinden biridir. Kaynaklarda kendisinden İkinci İbn-i Sîna ve İlmin âlemi  (ilmin dünyâsı) lakaplarıyla söz edilir.  Taassuptan uzak, açık fikirli, ince ruhlu ve lâtifeden hoşlanan bir insandı. Mükemmel şiirler yazmıştı. Az ve öz eser vermiştir. Türkçe, Arapça ve Farsça şiirler yazan Hızır Bey, târih düşürmede yeni bir metot geliştirmiştir.

27 Ocak 1563: Denizle ilgili olarak yazdığı eserlerle tanınan matematik bilgini, coğrafyacı yazar ve şâir, Osmanlı denizcisi Seydi Ali Reis Diyarbakır’da vefât etti.

Doğumu: İstanbul, 1498. Deniz coğrafyasına ait eserler kaleme alan Osmanlı denizcisidir. 1522 – 1523 yıllarında Rodos’un fethine denizci olarak katıldı. Barbaros Hayreddin Paşa’nın yanında yetişti. O’nun en güvendiği genç amirallerden biriydi Preveze Deniz Savaşı’nda bulundu. 1551’de Trablusgarb’ın fethine, Turgut Reis’in yardımcısı olarak katıldı. Tersâne Kethüdalığına getirildi. Şâirliği, bilhassa ilmi ile Kanuni Sultan Süleyman Han’ın takdirini kazandı. Özel sohbetlerine katıldı. Sultan, kendisini İran Seferi’ne çıkarken yanında götürdü. Dönüşte Hint kaptanlığına tâyin edildi. Bu göreve hem iyi denizci hem de ilmi yüksek insanlar getirilirdi. 3 Şubat 1554 yılında Basra’ya geldi. Buradan sağladığı 15 kadırga ile Hint Okyanusu’na açıldı. Bu filo, okyanusta dolaşan Portekiz donanması ile karşılaşabilecek kuvvette değildi. Portekizliler, Türk amiralinin 15 kadırga ile Süveyş’e hareket ettiğini haber alınca yolunu kesmeye karar verdiler. Seydi Ali Reis, bütün Basra kıyılarını inceleyerek coğrafî ve kartografik bilgi topluyordu. İran sâhillerine uğrayıp Aden Körfezi’ne çıktı. 9 Ağustos 1554’te 26 Portekiz kadırgası ile karşı karşıya geldi. Bir kadırga kaybeden Portekiz filosu uzaklaştı. 25 Ağustos’ta Hürmüz vuruşmasından 16 gün sonra, Maskat açıklarında 34 Portekiz kadırgası ile karşılaştı. 18 saat boyunca cehennem sıcağında geçen bir savaşta, 7 Türk, 6 Portekiz kadırgası battı. İki taraf biri birinden uzaklaştı. 3 kadırgası da kasırgaya yakalanıp kaybolan Seydi Ali Reis, 8 kadırga ve eksik mürettebatla Hindistan’a vardı. Kadırgaları Gucerat’taki Osmanlı amiraline bıraktı. Gucerat Şahı İkinci Ahmed, Seydi Ali Reis’i kabul edip teşekkür etti ve cihan Hâkanı Kanuni Sultan Süleyman Han’a bağlı olduğunu bildirdi.

Yayına Hazırlayan:

E. Albay Araştırmacı-Yazar Mehmet Şadi POLAT

Kaynak:

Kronolojik Tarih Ansiklopedisi – Oğuz ÇETİNOĞLU